Üveit

Atlarda Üveit

Üveit, gözün orta tabakası olan üvea dokusunun iltihaplanmasıdır. Üvea; iris (göz renkli tabaka), siliyer cisim (lensin odaklanmasını sağlar) ve koroid (retinayı besleyen damar tabakası) olmak üzere üç yapıdan oluşur. Ön üveit (iridosiklit) iris ve siliyer cismi, arka üveit (koroidit) ise koroid tabakasını tutar. Atlarda üveit, tek başına veya tekrarlayan ataklar halinde ortaya çıkabilir ve dünya genelinde atlarda körlüğün en yaygın nedenidir.

Üveit Tipleri

Akut Üveit (Tek Atak)

Tek seferlik, genellikle belirli bir nedene bağlı gelişen göz içi iltihabıdır.

Tek taraflı (bir gözde) nedenler:

• Göz travması (çarpma, delici yaralanma)
• Kornea ülseri komplikasyonu
• Göz içi tümörler
• Parazit göçü (Onchocerca, Habronema larvaları)

Çift taraflı (her iki gözde) nedenler:

• Leptospiroz (Leptospira bakterisi)
• Equine viral arterit
• Sistemik bakteriyel enfeksiyonlar
• İmmün aracılı hastalıklar
• Taylarda septisemi (göbek, eklem veya bağırsak kaynaklı)

Equine Rekürrent Üveit (ERU / Ay Körlüğü)

ERU, atlarda en sık görülen ve en yıkıcı göz hastalıklarından biridir. Tarihsel olarak "ay körlüğü" (moon blindness) adıyla bilinir; çünkü ataklarının ay döngüsüyle ilişkili olduğu düşünülürdü. Günümüzde bunun bir otoimmün mekanizmayla çalıştığı bilinmektedir: ilk üveit atağından sonra bağışıklık sistemi gözün kendi dokularına saldırmaya başlar.

Prevalans: Yetişkin atlarda en yaygın göz hastalıklarından biridir. Appaloosa, warmblood ve draft (ağır çeki) ırklarında genetik yatkınlık daha yüksektir.

Mekanizma:

• İlk üveit atağı (travma, enfeksiyon vb.) sonrasında göz dokusu proteinlerine karşı otoimmün yanıt gelişir
• Bağışıklık sistemi kendi göz dokularına saldırmaya devam eder
• Her yeni atak gözde kümülatif hasar bırakır
• Ataklar arası sessiz dönemde bile düşük düzeyde iltihap devam edebilir

Belirtiler

Akut Üveit Belirtileri

• Blefarospazm: Göz kapağını sıkma, gözü açamama
• Epifora: Aşırı gözyaşı akması
• Fotofobi: Şiddetli ışığa duyarlılık
• Miyozis: Pupillanın daralması (sağlıklı göze kıyasla küçük pupilla)
• Konjonktival hiperemi: Göz çevresinde belirgin kızarıklık
• Korneal ödem: Korneada bulanıklaşma (mavi-gri renk)
• Aköz flare: Ön kamarada protein sızıntısı (bulanık görünüm)
• Hipopyon: Ön kamaranın alt kısmında irin birikimi (ağır vakalarda)
• Düşük göz içi basıncı: İltihaplı gözde basınç normalin altına düşer

ERU'nun Tekrarlayan Atak Belirtileri

Yukarıdaki akut belirtilere ek olarak:

• Ataklar arasında "sessiz dönemler" olabilir (haftalardan aylara kadar)
• Her atak sonrası gözde artan kalıcı hasar
• İris renginde değişiklikler
• Vitreusta (göz camı sıvısı) bulanıklaşma
• Retinada iltihap, kanama ve dejenerasyon belirtileri
• İleri evrede gözün küçülmesi (fitizis bulbi)

Kronik Hasar Belirtileri

• Kornea skarı (kalıcı bulanıklık)
• İris yapışıklıkları (posterior sineşi — irisin lense yapışması)
• Katarakt oluşumu
• Glokom (göz içi basıncı artışı)
• Retina dejenerasyonu ve ayrılması
• İlerleyici ve kalıcı görme kaybı

Uyarı: ERU'lu bazı atlar, atak sırasında dışarıdan belirgin belirti göstermeyebilir. Bu "sinsi form"da iltihap düşük yoğunlukta devam ederken retina dejenerasyonu sessizce ilerler. Düzenli göz muayeneleri bu durumun fark edilmesi için kritiktir.

Tanı

Klinik Muayene

• Detaylı göz muayenesi (direkt ve indirekt oftalmoskopi)
• Pupilla reflekslerinin değerlendirilmesi
• Göz içi basıncı ölçümü (tonometri)
• Kornea, ön kamara, lens ve vitreus değerlendirmesi
• Fundus (göz dibi) muayenesi

Laboratuvar Testleri

• Leptospira serolojisi: ERU ile ilişkili olabilecek enfeksiyonun araştırılması
• Tam kan sayımı ve biyokimya: Sistemik hastalık taraması
• Parasentez (nadir): Ön kamara sıvısından örnek alınarak sitoloji ve kültür

Ayırıcı Tanı

• Kornea ülseri (fluoresein testi ile ayırt edilir)
• Glokom (göz içi basıncı artmıştır; üveitte düşüktür)
• Göz içi tümör
• Göz travması

Tedavi

Akut Üveit Tedavisi

Tedavinin temel hedefleri: iltihabı baskılamak, ağrıyı azaltmak, komplikasyonları önlemek ve görmeyi korumak.

Topikal tedavi:

• Atropin göz damlası (%1): Pupillayı genişleterek iris yapışıklıklarını önler, siliyer kas spazmını çözer ve ağrıyı azaltır. Günde 2–4 kez (yanıta göre ayarlanır)
• Topikal kortikosteroid: Prednizolon asetat veya deksametazon göz damlası (kornea ülseri olmadığı doğrulandıktan sonra); günde 4–6 kez
• Topikal NSAİD: Flurbiprofen veya diklofenak göz damlası

Sistemik tedavi:

• NSAİD'ler: Flunixin meglumin veya fenilbutazon (iltihap ve ağrı kontrolü)
• Sistemik kortikosteroidler: Ağır vakalarda deksametazon (kısa süreli)
• Antibiyotik: Enfeksiyöz neden tespit edilmişse (leptospiroz: doksisiklin veya penisilin)

ERU Uzun Vadeli Yönetimi

Tekrarlayan atakları kontrol altına almak ve görme kaybını yavaşlatmak için ek yaklaşımlar:

Suprakoroidal siklosporin implantı:

• Cerrahi olarak göz duvarı altına yerleştirilen yavaş salınımlı ilaç implantı
• Lokal immünsüpresyon sağlayarak atak sıklığını ve şiddetini azaltır
• Uzun süreli koruma sağlayabilir

Vitrektomi (Pars plana vitrektomi):

• Göz içi cam sıvısının (vitreus) cerrahi olarak temizlenmesi
• İltihabi mediatörlerin ve antijenlerin uzaklaştırılması
• Bazı olgularda atak sıklığını önemli ölçüde azaltır
• Her hastada eşit başarı sağlamayabilir

Komplikasyonlar

ERU'nun en ciddi komplikasyonu kalıcı körlüktür. Tedavi edilmemiş veya yetersiz tedavi edilen vakalarda ilerleyici hasar kaçınılmazdır:

• Posterior sineşi: İrisin lense yapışması, pupilla şeklinin bozulması
• Katarakt: Lens bulanıklaşması (en sık komplikasyonlardan)
• Glokom: Sıvı drenajının bozulması sonucu göz içi basınç artışı
• Retina dejenerasyonu: İlerleyici ve geri dönüşümsüz görme kaybı
• Fitizis bulbi: Gözün fonksiyon kaybıyla birlikte küçülmesi
• Körlük: Dünya genelinde atlarda körlüğün en yaygın nedeni

Önleme

Genel Sağlık Yönetimi

• Düzenli aşılama programına uyun (equine influenza, viral arterit)
• Etkili iç parazit kontrol programı uygulayın (özellikle Onchocerca)
• Diş ve ayak bakımını düzenli yaptırın (apse kaynaklı bakteriyemileri önlemek için)
• Dengeli ve yeterli beslenme sağlayın

Çevresel Önlemler

• Sinek kontrolü yapın (sinek maskesi, ahır sinekliği, tuzaklar)
• Altlık değişimini düzenli yapın
• Durgun su kaynaklarını ortadan kaldırın (leptospiroz riski)
• Çiftlik ve yaban hayvanlarıyla teması minimize edin (bulaşıcı hastalık riski)

ERU Öyküsü Olan Atlar İçin

• Düzenli göz muayeneleri yaptırın (3–6 ayda bir)
• Atak belirtilerini erken tanıyın ve hızla veteriner hekime başvurun
• UV koruyucu sinek maskesi kullanımını sürdürün
• Atak tetikleyicilerini (stres, enfeksiyon, mevsimsel değişiklik) mümkün olduğunca minimize edin
• Veteriner hekiminizle uzun vadeli yönetim planı (implant veya cerrahi seçenekleri) tartışın

Prognoz

• Akut tek atak üveit: Erken ve agresif tedaviyle prognoz genellikle iyidir; tam iyileşme mümkündür
• ERU: Prognoz daha temkinlidir. Uygun yönetimle atak sıklığı ve şiddeti azaltılabilir, ancak hastalık ilerleyici olabilir. Erken tanı ve tedavi, görme süresini önemli ölçüde uzatır
• İleri evre ERU: Ciddi komplikasyonlar (katarakt, glokom, retina dejenerasyonu) gelişmişse görme kaybı kalıcı olabilir

Ne Zaman Veteriner Hekimi Aramalısınız?

• Gözde ani kızarıklık, şişlik ve ağrı belirtileri varsa
• At gözünü kapatıyor veya ışıktan kaçınıyorsa
• Korneada bulanıklaşma (mavi-gri renk) fark ettiyseniz
• Pupilla boyutunda asimetri (bir gözde dar, diğerinde geniş) varsa
• Daha önce üveit geçirmiş bir atta herhangi bir göz belirtisi fark ettiyseniz
• Göz akıntısı veya gözyaşında artış görülüyorsa
• Görme kaybı şüphesi varsa (cisimlere çarpma, ürkeklik artışı)