Konjonktivit

Atlarda Konjonktivit

Konjonktivit, göz küresini ve göz kapaklarının iç yüzeyini kaplayan konjonktiva zarının iltihaplanmasıdır. Atlarda sık görülen bir göz problemidir ve çeşitli enfeksiyöz ve enfeksiyöz olmayan nedenlerle ortaya çıkabilir. Doğru tanı ve tedavi, kalıcı göz hasarını önlemek için önemlidir.

Konjonktivanın Anatomisi

Konjonktiva, gözü koruyan ince, şeffaf bir mukoza zarıdır:

• Palpebral konjonktiva: Göz kapaklarının iç yüzeyini kaplar
• Bulbar konjonktiva: Göz küresinin sklera bölümünü kaplar
• Forniks: İki tabakanın birleştiği kör kese bölgesi
• Atlarda üçüncü göz kapağı (membrana nictitans) belirgindir ve konjonktivitle birlikte protruze olabilir

Nedenleri

Enfeksiyöz Nedenler

Bakteriyel

• Streptococcus spp. ve Staphylococcus spp. (en yaygın)
• Moraxella equi
• Chlamydophila spp. (nadir)
• Genellikle sekonder olarak gelişir (travma, yabancı cisim sonrası)

Viral

• Equine herpesvirus-2 (EHV-2): Kronik konjonktivit nedeni olabilir
• Equine herpesvirus-1 ve -4: Solunum yolu enfeksiyonlarına eşlik eden konjonktivit
• Equine influenza: Hafif konjonktival bulgular

Fungal

• Aspergillus spp.
• Fusarium spp.
• Genellikle kornea tutulumu ile birlikte (keratomikoz)

Paraziter

• Habronema spp.: Kutan habronemiazis gözde granülomatöz lezyonlara neden olabilir
• Thelazia lacrymalis: Gözyaşı kanallarında ve konjonktival kesede yaşar
• Onchocerca cervicalis: Mikrofilariler göz içi ve konjonktivada inflamasyona yol açar

Enfeksiyöz Olmayan Nedenler

• Yabancı cisimler: Toz, saman parçaları, kıl
• Alerji: Toz, polen, küf sporları
• Travma: Çarpma, sürtünme, kimyasal madde
• UV radyasyon: Yoğun güneş ışığı
• Sinekler: Mekanik irritasyon ve vektörlük
• Tıkanmış gözyaşı kanalı (nazolakrimal kanal obstrüksiyonu)
• Otoimmün hastalıklar

Klinik Belirtiler

Genel Belirtiler

• Göz akıntısı: Seröz (berrak), mukoid (yapışkan) veya pürülan (sarı-yeşil)
• Konjonktival hiperemi: Kızarıklık, belirgin damarlanma
• Kemozis: Konjonktival ödem (şişlik)
• Blefarospazm: Göz kapağını sıkma, gözü açamama
• Epifora: Aşırı gözyaşı akması
• Fotofobi: Işığa duyarlılık
• Üçüncü göz kapağı protrüzyonu

Akıntı Tipine Göre Olası Nedenler

Uyarı: Konjonktivit belirtileri, kornea ülseri, uveit ve glokom gibi daha ciddi göz hastalıklarını maskeleyebilir. Tek taraflı, şiddetli veya tedaviye yanıt vermeyen konjonktivit mutlaka veteriner hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Tanı

Klinik Muayene

1. Göz çevresi ve kapaklarının inspeksiyonu
2. Direkt ve konsensüel pupilla refleksi
3. Üçüncü göz kapağı altının değerlendirilmesi (yabancı cisim aranması)
4. Palpasyon: Periorbital şişlik, ağrı

Tanısal Testler

• Fluoresein boyama: Kornea ülseri varlığını dışlamak için mutlaka yapılmalıdır
• Schirmer gözyaşı testi: Gözyaşı üretiminin değerlendirilmesi
• Tonometri: Göz içi basıncı ölçümü (glokom şüphesinde)
• Sitoloji: Konjonktival sürüntüden hücresel değerlendirme
• Bakteriyel kültür ve antibiyogram: Dirençli veya kronik enfeksiyonlarda
• Nazolakrimal kanal lavajı: Kanal tıkanıklığı şüphesinde

Tedavi

Genel Tedavi İlkeleri

1. Altta yatan nedeni belirle ve tedavi et
2. Yabancı cisim varsa çıkar
3. Kornea bütünlüğünü kontrol et (fluoresein testi)
4. Uygun topikal tedaviyi başla

Bakteriyel Konjonktivit Tedavisi

• Topikal antibiyotik göz merhemi veya damlası:
  • Kloramfenikol göz merhemi (günde 3-4 kez)
  • Gentamisin göz damlası (günde 3-4 kez)
  • Tobramisin göz damlası
  • Fusidik asit göz damlası (günde 2 kez)
• Tedavi süresi: Belirtiler kaybolduktan sonra 2-3 gün daha devam edilmeli

Alerjik Konjonktivit Tedavisi

• Alerjenden uzaklaştırma (mümkünse)
• Topikal kortikosteroidler: Deksametazon veya prednizolon göz damlası
• Topikal NSAİD: Flurbiprofen göz damlası
• Antihistaminikler (sistemik)
• Sinek maskesi kullanımı

Uyarı: Topikal kortikosteroidler, kornea ülseri varlığında kesinlikle kullanılmamalıdır. Ülserin derinleşmesine ve kornea perforasyonuna yol açabilir. Fluoresein testi negatif olmadan kortikosteroid başlanmamalıdır.

Paraziter Konjonktivit Tedavisi

• İvermektin: Sistemik uygulamayla parazit yükünü azaltır
• Habronema granülomları: Cerrahi eksizyon + kortikosteroid
• Thelazia: Mekanik uzaklaştırma + ivermektin

Equine Rekürrent Uveit (ERU) - Periyodik Göz İltihabı

Tanım

ERU, atlarda en yaygın körlük nedeni olan kronik, tekrarlayan bir göz içi iltihabıdır. Konjonktivit belirtileri ile başlayabilir ancak göz içi yapıları (uvea) tutar.

Etiyoloji

• Otoimmün mekanizma ön plandadır
• Leptospira spp. enfeksiyonu ile ilişkili olabilir
• Genetik yatkınlık (Appaloosa ırkı yüksek risk)
• Travma tetikleyebilir

Belirtiler

• Tekrarlayan göz ağrısı ve blefarospazm atakları
• Göz akıntısı (seröz veya mukopürülan)
• Miyozis (pupilla daralması)
• Ön kamarada bulanıklık (flare) veya hipopyon
• Atak sonrası giderek artan göz hasarı

Komplikasyonlar

• Posterior sineşi (iris yapışıklıkları)
• Katarakt oluşumu
• Lens lüksasyonu
• Fitizis bulbi (gözün küçülmesi)
• Kalıcı körlük

ERU Tedavisi

• Akut atak: Topikal atropin (pupilla genişletme), topikal ve sistemik NSAİD'ler, topikal kortikosteroidler
• Suprakoroidal siklosporin implant: Uzun süreli kontrol sağlayabilir
• Vitrektomi: Bazı olgularda etkili cerrahi yaklaşım
• Ataklar arası dönemde sinek maskesi ve UV koruması

Önleme

Çevresel Önlemler

• Ahır ve barınaklarda toz kontrolü (iyi havalandırma, tozlanmayan altlık)
• Saman yerine talaş veya kağıt altlık tercih etme
• Sinek maskesi kullanımı (özellikle yaz aylarında)
• Sinek popülasyonunun kontrolü (tuzaklar, biyolojik kontrol)
• Keskin kenar ve çıkıntıların giderilmesi (travma önleme)

Sağlık Yönetimi

• Düzenli göz kontrolü
• Parazit kontrol programı (düzenli iç ve dış parazit tedavisi)
• ERU öyküsü olan atların yakın takibi
• Erken belirti fark edildiğinde hızlı müdahale

Ne Zaman Veteriner Hekimi Aramalısınız?

• Göz tamamen kapalı veya açılamıyorsa
• Şiddetli ağrı ve blefarospazm varsa
• Akıntı pürülan veya kanlı ise
• Kornea bulanıklaşmışsa (beyaz veya mavi renk değişikliği)
• Tedaviye 48 saat içinde yanıt alınamıyorsa
• Her iki göz tutulmuşsa
• Görme kaybı şüphesi varsa
• Tekrarlayan göz problemleri yaşanıyorsa (ERU şüphesi)
• Göz çevresinde şişlik veya deformasyon varsa