Göz Yaralanmaları

Atlarda Göz Yaralanmaları

Göz yaralanmaları atlarda sık karşılaşılan ve acil müdahale gerektiren durumlardır. Atların büyük, lateralde konumlanmış gözleri ve ürkek doğaları nedeniyle göz travmalarına yatkınlıkları vardır. Çit telleri, saman parçaları, dallar, diğer atların tekmeleri ve ahır ekipmanları en yaygın yaralanma kaynaklarıdır. Göz yaralanmalarında erken ve uygun müdahale, görme kaybını önlemek için kritik öneme sahiptir.

Atın Göz Anatomisi

Atlarda göz önemli anatomik özelliklere sahiptir:

• Büyük göz küresi: Tüm kara hayvanlar arasında en büyük gözlerden biri
• Lateral konumlanma: Geniş görüş alanı sağlar ancak travmaya açıktır
• İnce kornea: Ortalama 0,8-1,0 mm kalınlığında
• Üçüncü göz kapağı: Koruyucu işlev, yaralanmalarda protruze olabilir
• Güçlü orbicularis oculi kası: Ağrıda şiddetli blefarospazm yaratır

Kornea Yaralanmaları

Kornea Abrazyonu (Sıyrık)

• Korneanın en yüzeysel tabakasının (epitel) hasarı
• En hafif kornea yaralanması
• Toz, saman parçası veya hafif travma ile oluşur
• Genellikle 24-72 saatte iyileşir

Kornea Ülseri

Kornea ülseri, kornea epitelinin altındaki stroma tabakasını da içeren doku kaybıdır.

Sınıflandırma

Tip	Derinlik	Risk Düzeyi
Yüzeysel ülser	Epitelden stromaya yüzeysel	Düşük-orta
Derin stromal ülser	Stroma kalınlığının >%50'si	Yüksek
Descemetocele	Yalnızca Descemet membranı kalmış	Çok yüksek - perforasyon riski
Perfore ülser	Tüm katmanlar geçilmiş	Acil cerrahi

Belirtiler

• Blefarospazm: Göz kapağını sıkı tutma (en belirgin belirti)
• Epifora: Aşırı gözyaşı akışı
• Fotofobi: Işığa duyarlılık
• Korneal ödem: Korneanın mavimsi-beyaz bulanıklaşması
• Korneal vaskülarizasyon: Kronik ülserlerde korneaya damar ilerlemesi
• Göz akıntısı: Seröz veya mukopürülan
• Miyozis: Refleks pupilla daralması

Tanı

• Fluoresein boyama: Altın standart tanı yöntemi
  • Hasar görmüş epitel boyayı tutar ve yeşil renkte floresans verir
  • Ülserin boyutu, şekli ve derinliği hakkında bilgi verir
• Slit-lamp biyomikroskopi: Derinlik değerlendirmesi
• Sitoloji ve kültür: Enfekte ülserlerde etken tespiti
• Tonometri: Göz içi basıncı (uveit ve glokom değerlendirmesi)

Tedavi

Yüzeysel Ülserler

• Topikal antibiyotik: Her 4-6 saatte
  • Kloramfenikol göz merhemi
  • Ofloksasin veya siprofloksasin göz damlası
  • Gentamisin göz damlası
• Topikal atropin: Pupilla dilatasyonu, siliyer spazm rahatlatması (günde 1-2 kez)
• Sistemik NSAİD: Flunixin meglumin (ağrı ve inflamasyon kontrolü)
• Sinek maskesi ile göz koruması
• Kontrol muayeneleri: 3-5 günde bir fluoresein testi

Derin ve Komplike Ülserler

• Yoğun topikal antibiyotik: Her 1-2 saatte (subpalpebal lavaj sistemi ile)
• Topikal serum (otojen serum): Antikollajenaz etkisi, doku yıkımını engeller
• EDTA göz damlası: Matriks metalloproteinaz inhibitörü
• Cerrahi müdahale:
  • Konjonktival flep (pedikıllü veya 360 derece)
  • Korneal greft
  • Amniyotik membran transplantasyonu

Uyarı: Kornea ülserlerinde topikal kortikosteroidler kesinlikle kontrendikedir. Kollajenaz aktivitesini artırarak ülserin hızla derinleşmesine ve kornea perforasyonuna yol açabilir.

Eriyen (Melting) Ülser

• Kornea stromasının enzimlerle (kollajenaz, proteaz) eritilmesi
• Acil durumdur - hızla perforasyona ilerleyebilir
• Kornea yüzeyi jelatinöz, grimsi-beyaz görünüm alır
• Pseudomonas aeruginosa ve fungal enfeksiyonlarda sık
• Yoğun tedavi: Saatlik topikal antibiyotik + serum + antikollajenaz
• Genellikle cerrahi müdahale gerekir

Fungal Keratit (Keratomikoz)

• Aspergillus ve Fusarium en sık etkenler
• Genellikle travma sonrası veya uzun süreli antibiyotik/steroid kullanımı ardından
• Satellit lezyonlar ve plak benzeri görünüm karakteristik
• Tedavi: Topikal antifungaller (natamisin, vorikonazol, mikonazol)
• Tedavi süresi uzundur (4-8 hafta)
• Cerrahi debridman gerekebilir

Yabancı Cisim

Sık Görülen Yabancı Cisimler

• Saman, ot ve bitki parçaları
• Toz ve kum tanecikleri
• Böcek parçaları
• Metal veya tahta kıymıkları
• Diken ve tohum kılçıkları

Yerleşim Bölgeleri

• Konjonktival forniks: En sık yerleşim yeri
• Üçüncü göz kapağı altı: Sıkça gözden kaçar
• Kornea yüzeyi veya içi: Penetran yabancı cisim
• Göz içi: Nadir, ciddi durum

Tanı ve Tedavi

1. Yeterli sedasyon ve lokal anestezi sağlayın (göze proparakain damlası)
2. Üçüncü göz kapağı altını da dahil ederek sistematik muayene yapın
3. Yabancı cismi steril forseps veya nemli pamuklu çubukla çıkarın
4. Korneal yabancı cisimlerde iğne ucu ile dikkatli çıkarma (veteriner hekim)
5. Çıkarma sonrası fluoresein testi ile kornea hasarını değerlendirin
6. Uygun topikal antibiyotik tedavisi başlayın
7. Penetran yabancı cisimler cerrahi müdahale gerektirir

Uyarı: Göz içine penetre olmuş (batmış) yabancı cisimleri asla kendiniz çıkarmaya çalışmayın. Bu durum acil oftalmolojik cerrahi gerektirir.

Göz Kapağı Yaralanmaları

Nedenleri

• Çit telleri ve metal parçalar
• Diğer atların ısırma veya tekmesi
• Ahır ekipmanlarına çarpma
• Kendi kendine yaralama (göz kaşıntısı nedeniyle)

Önemi

Göz kapakları gözün korunmasında kritik öneme sahiptir:

• Korneanın nemli tutulması
• Yabancı cisimlere karşı mekanik bariyer
• Gözyaşı dağılımı
• Göz kapağı eksikliği kornea kurumasına ve ülserasyona yol açar

Sınıflandırma

• Tam kat yaralanma: Cilt + kas + konjonktiva (tüm katmanlar)
• Kısmi kat yaralanma: Yalnızca deri veya yüzeysel dokular
• Kapak kenarı defekti: Kapak kenarının düzensizliği
• Avülsiyon: Kapağın yerinden kopması (ciddi)

Tedavi İlkeleri

• Göz kapağı yaralanmaları mümkün olan en kısa sürede onarılmalıdır
• Kapak dokusu asla debride edilmemelidir (mükemmel kan dolaşımı sayesinde iyileşme potansiyeli yüksektir)
• Kapak kenarı anatomik olarak hizalanmalıdır
• İki katlı onarım: Konjonktiva-kas katmanı ve deri katmanı ayrı dikilir
• Dikişler kornea yüzeyine sürtünmemelidir
• Genel anestezi veya derin sedasyon + sinir blokları gerekebilir

Uyarı: Göz kapağı dokusu kesinlikle atılmamalı veya kesilmemelidir. Kapak dokusunun mükemmel kanlanması sayesinde, ciddi görünen yaralanmalar bile başarıyla onarılabilir. Eksik kapak dokusunun yerine konması çok daha güçtür.

Künt Göz Travması

Nedenleri

• Tekme
• Topa veya sert cisime çarpma
• Düşme

Olası Sonuçları

• Hifema: Ön kamarada kan birikimi
• Lens lüksasyonu: Lensin yerinden çıkması
• Retina dekolmanı: Görme kaybı
• Glob rüptürü: Göz küresinin yırtılması (en ciddi)
• Orbital fraktür: Göz çukuru kemiklerinde kırık
• Travmatik uveit: Göz içi inflamasyon

Glob Rüptürü Belirtileri

• Göz küresinin şeklinde bozulma
• Göz içi yapılarının görünmesi
• Şiddetli ağrı ve blefarospazm
• Hipotoni (düşük göz içi basıncı)
• Subkonjonktival hemoraji

Acil Müdahale

İlk Yardım Adımları

1. Sakin olun ve atı sakinleştirin
2. Atın gözünü ovmasını engelleyin
3. Göze dokunmayın ve baskı uygulamayın
4. Yabancı cisim görüyorsanız ve kolayca çıkarılabiliyorsa yüzeysel olanı çıkarın; aksi halde bırakın
5. Mümkünse sinek maskesi takarak gözü koruyun
6. Karanlık veya loş bir ortamda tutun (fotofobi azaltma)
7. Veteriner hekimi derhal arayın
8. Asla kendi başınıza göz merhemi veya damlası uygulamayın (korneada ülser veya perforasyon varsa zararlı olabilir)

Veteriner Hekim Gelinceye Kadar

• Atı sakin bir ortamda tutun
• Gözü zorlayarak açmaya çalışmayın
• Herhangi bir ilaç uygulamaktan kaçının
• Göz bölgesine buz uygulamayın
• Şiddetli kanama varsa hafif basınçlı temiz kompres

Subpalpebal Lavaj Sistemi

Ciddi göz yaralanmalarında sıklıkla kullanılan bir tedavi yöntemidir:

• Üst göz kapağından geçirilen ince bir tüp
• Tüp boyun boyunca uzatılır ve sabitlenen bir enjeksiyon portuna bağlanır
• İlaçlar gözün önüne doğrudan ve stressiz şekilde uygulanabilir
• Saatlik ilaç uygulamalarında (eriyen ülser tedavisi) büyük kolaylık sağlar
• Atı strese sokmadan uzun süreli tedaviyi mümkün kılar

İyileşme Süreci

Kornea İyileşme Zamanları

Yaralanma Tipi	İyileşme Süresi
Kornea abrazyonu	1-3 gün
Yüzeysel ülser	5-7 gün
Derin stromal ülser	2-4 hafta
Cerrahi onarım sonrası	4-8 hafta
Fungal keratit	4-8 hafta

İyileşme Belirtileri

• Ağrının azalması (blefarospazmda düzelme)
• Fluoresein boyama alanının küçülmesi
• Korneal vaskülarizasyon (iyileşme sürecinde normal)
• Granülasyon dokusu (derin ülserlerde)
• Skar oluşumu (korneada beyazımsı opasite)

Komplikasyonlar

• Kronik korneal skar ve görme bulanıklığı
• Sineşi (iris yapışıklıkları)
• Sekonder glokom
• Fitizis bulbi (gözün küçülmesi ve fonksiyon kaybı)
• Enükleasyon gerekliliği (gözün cerrahi olarak alınması)

Önleme

• Ahır ve çevredeki keskin kenar, çivi, tel gibi tehlikeleri giderin
• Sinek maskesi kullanımı (travma ve sinek koruması)
• Dar ve düşük tavanlı geçitlerden kaçının
• Yem ve saman kalitesine dikkat edin (tozlu yem göz irritasyonuna neden olur)
• Atlararası agresyon riskini azaltın (uygun sürü yönetimi)
• Düzenli göz kontrolleri yapın
• Göz yaralanması belirtilerini tanıyın ve erken müdahale edin

Ne Zaman Veteriner Hekimi Aramalısınız?

• Her türlü göz yaralanması veteriner hekim değerlendirmesi gerektirir
• Göz tamamen kapalıysa (şiddetli ağrı belirtisi)
• Kornea bulanık veya renk değişikliği gösteriyorsa
• Gözde kan görünüyorsa
• Göz şeklinde deformasyon fark ediyorsanız
• Yabancı cisim gözden çıkarılamıyorsa
• Göz kapağında yırtık veya kesik varsa
• Görme kaybı şüphesi varsa
• Tedaviye rağmen iyileşme olmuyorsa